fa'ailoga o le pusa

O SE MA'A NA SUIA AI LE ALA O LE TALAFAASOLOPITO

O SE MA'A NA SUIA AI LE ALA O LE TALAFAASOLOPITO

O le taunuu mai o lenei chip na suia ai le ala o le atinaʻeina o chip!

I le faaiuga o le vaitau o le 1970, o le 8-bit processors sa avea pea ma tekinolosi sili ona alualu i luma i le taimi lea, ma o le CMOS processes sa i ai i se tulaga le lelei i le matata o semiconductor. O inisinia i le AT&T Bell Labs na faia se laasaga toa i le lumanai, i le tuufaatasia o le 3.5-micron CMOS production processes ma le 32-bit processor architectures fou i se taumafaiga e sili atu nai lo isi tauva i le faatinoga o chip, e sili atu nai lo IBM ma Intel.

E ui lava ina le manuia la latou mea fou na faia, le Bellmac-32 microprocessor, e pei o oloa na muamua atu e pei o le Intel 4004 (na faʻalauiloa i le 1971), ae sa matua loloto lava lona faatosinaga. O aso nei, o chips i toetoe lava o telefonipoto uma, komepiuta feaveaʻi, ma tablets e faʻalagolago i mataupu faavae o le complementary metal-oxide semiconductor (CMOS) na amataina e le Bellmac-32.

Sa latalata mai le vaitau o le 1980, ma sa taumafai le AT&T e suia o ia lava. Mo le tele o tausaga, o le kamupani tele o fesoʻotaʻiga ua faaigoaina o "Mother Bell" sa pulea le pisinisi fesoʻotaʻiga leo i le Iunaite Setete, ma o lona lala o le Western Electric na gaosia toetoe lava o telefoni masani uma i totonu o fale ma ofisa i Amerika. Sa uunaia e le malo tele o Amerika le motusia o le pisinisi a le AT&T i luga o mafuaaga e tetee ai i le pulega o pisinisi, ae sa vaaia e le AT&T se avanoa e ulufale atu ai i le matata o komepiuta.

Faatasi ai ma kamupani komepiuta ua leva ona mautu i le maketi, sa faigata ai i le AT&T ona tuliloa atu; o lana fuafuaga ia oso ese, ma o le Bellmac-32 sa avea ma mea e oso ai.

Ua fa'amanuiaina le aiga o masini komepiuta Bellmac-32 i le IEEE Milestone Award. O sauniga fa'alauiloa o le a faia i le tausaga nei i le lotoa o le Nokia Bell Labs i Murray Hill, New Jersey, ma le Falemata'aga o Talafaasolopito o Komepiuta i Mountain View, Kalefonia.

234

SIPI TU'UFA'ATASI

Nai lo le mulimuli i le tulaga fa'atekonolosi o chips 8-bit, na lu'iina e le au pulega a le AT&T ia inisinia a le Bell Labs e atiina ae se oloa fou: o le uluai microprocessor fa'apisinisi e mafai ona fa'aliliuina atu le 32 bits o fa'amatalaga i le ta'amilosaga e tasi. E le gata ina mana'omia ai se chip fou ae fa'apea fo'i ma se fausaga fou—o se tasi e mafai ona taulimaina le fesuia'iga o feso'ota'iga ma avea ma ivitū o faiga fa'akomepiuta i le lumana'i.

“Matou te lē na o le fausiaina o se pu e vave atu,” o le saunoaga lea a Michael Condry, o lē e taʻitaʻia le vaega o tusiata fale i le fale o Bell Labs i Holmdel, New Jersey. “O loʻo matou taumafai e mamanuina se pu e mafai ona lagolagoina le leo ma le komepiuta.”

345

I le taimi lea, sa vaaia le tekinolosi CMOS o se isi auala e folafola atu ai ni taunuuga lelei ae lamatia nai lo mamanu a le NMOS ma le PMOS. O masini komepiuta a le NMOS sa faalagolago atoatoa i transistors ituaiga-N, ia sa vave ae manaʻomia le malosi, ae o masini komepiuta a le PMOS sa faalagolago i le gaioiga o pu e molia lelei, lea sa telegese tele. Sa faaaoga e le CMOS se mamanu faafefiloi lea na faateleina ai le saoasaoa ae sefe ai le malosi. O lelei o le CMOS sa matua faatosina lava ma sa vave ona iloa e le pisinisi e tusa lava pe manaomia le faaluaina o transistors (NMOS ma le PMOS mo faitotoa taitasi), ae sa aoga lava.

Faatasi ai ma le vave o le atinaʻeina o tekinolosi semiconductor o loʻo faʻamatalaina e le Tulafono a Moore, o le tau o le faaluaina o le mafiafia o transistor na mafai ona pulea ma iu ai ina leai se aoga. Peitaʻi, ina ua amata e Bell Labs lenei taaloga lamatia tele, o le tekinolosi gaosiga CMOS tele e leʻi faʻamaonia ma o le tau sa matua maualuga lava.

E leʻi fefe ai Bell Labs i lenei mea. Na faʻaaogaina e le kamupani le tomai o ona lotoa i Holmdel, Murray Hill, ma Naperville, Illinois, ma faʻapotopotoina se "'au miti" o inisinia semiconductor. O le 'au e aofia ai Condrey, Steve Conn, o se fetu fou i le mamanuina o chips, Victor Huang, o se isi tagata mamanuina o microprocessor, ma le tele o tagata faigaluega mai AT&T Bell Labs. Na amata ona latou faʻataʻitaʻiina se faiga fou o le CMOS i le 1978 ma fausia se microprocessor 32-bit mai le amataga.

Amata i le mamanu fausaga

O Condrey sa avea muamua ma IEEE Fellow ma mulimuli ane avea ma Ofisa Sili o Tekonolosi a le Intel. O le 'au fau fale na ia taitaia sa tuuto atu i le fausiaina o se faiga e lagolagoina ai le faiga fa'aoga a le Unix ma le gagana C. I le taimi lea, o le Unix ma le gagana C sa i ai pea i lo la amataga, ae sa fa'amoemoe e pulea. Ina ia sopo'ia le tapula'a taua tele o le manatua o kilobytes (KB) i le taimi lea, na latou fa'alauiloaina ai se seti fa'atonuga faigata e mana'omia ai ni la'asaga fa'atino e itiiti ifo ma e mafai ona fa'amae'a galuega i totonu o le tasi ta'amilosaga o le uati.

Sa mamanuina fo'i e inisinia ni chips e lagolagoina le VersaModule Eurocard (VME) parallel bus, lea e mafai ai ona tufatufaina atu le komepiuta ma fa'atagaina ai le tele o nodes e fa'agasolo fa'atasi fa'amatalaga. E mafai fo'i e chips e fetaui ma le VME ona fa'aaogaina mo le pulea i le taimi moni.

Na tusia e le 'au lana lava lomiga o le Unix ma tu'uina atu i ai ni gafatia i le taimi moni e fa'amautinoa ai le fetaui ma le fa'aogaina o masini fa'apisinisi ma isi talosaga fa'apena. Na faia fo'i e inisinia a le Bell Labs le domino logic, lea na fa'ateleina ai le saoasaoa o le fa'agasologa e ala i le fa'aitiitia o fa'atuai i faitoto'a fa'apitoa faigata.

Sa atiae ma faʻalauiloa mai ni metotia faʻaopoopo mo suʻega ma faʻamaoniga faʻatasi ai ma le Bellmac-32 module, o se galuega faʻapitoa mo suʻega ma faʻamaoniga e tele-chip na taʻitaʻia e Jen-Hsun Huang lea na ausia ai le leai o ni faʻaletonu pe toetoe lava a leai ni faʻaletonu i le gaosiga faigata o chips. O le taimi muamua lea i le lalolagi o suʻega tetele o le integrated circuit (VLSI). Sa atiae e inisinia a Bell Labs se fuafuaga faʻatulagaina, siaki pea galuega a a latou paʻaga, ma iu ai ina ausia le galulue faʻatasi lelei i le tele o aiga chips, ma iu ai ina maua se faiga atoatoa o le microcomputer.

O le isi vaega e sili ona luʻitau: o le gaosiga moni lava lea o le chip.

“I le taimi lea, sa matuā seāseā lava ona maua ni tekinolosi fa'atulagaina, fa'ata'ita'iga, ma gaosiga e maua ai le tele o le eletise,” o le tala lea a Kang, o lē na mulimuli ane avea ma peresitene o le Korea Advanced Institute of Science and Technology (KAIST) ma o se sui auai o le IEEE. Na ia ta'ua o le leai o ni meafaigaluega CAD mo le fa'amaoniaina o le full-chip na fa'amalosia ai le 'au e lolomi ni ata tetele a Calcomp. O nei ata fa'atusa e fa'aalia ai le auala e tatau ona fa'atulaga ai transistors, uaea, ma feso'ota'iga i totonu o se chip e maua ai le tulaga mana'omia. Na fa'apotopoto e le 'au i luga o le fola i le lipine, ma fausia ai se ata sikuea tele e silia ma le 6 mita i le itu. Na tusia e Kang ma ana pa'aga ia matagaluega ta'itasi i penitala lanu, e su'e ai feso'ota'iga ua motusia ma feso'ota'iga ua fe'apa'ia'i pe le lelei le taulimaina.

Ina ua maeʻa le mamanu faaletino, sa feagai le 'au ma se isi luʻitau: o le gaosiga. Sa gaosia ia chips i le falegaosimea a Western Electric i Allentown, Pennsylvania, ae na manatua e Kang o le fua faatatau o le seleselega (o le pasene o chips i luga o le wafer na ausia tulaga faatonuina o le faatinoga ma le lelei) sa matua maualalo lava.

Ina ia foia lenei mea, sa malaga atu ai Kang ma ana paaga i le falegaosimea mai New Jersey i aso uma, afe o latou lima ma faia mea uma e manaomia, e aofia ai le saluina o fola ma le faatulagaina o meafaigaluega e fai ai suega, e fausia ai le agaga faauo ma faatalitonu tagata uma e mafai moni lava ona gaosia iina le oloa sili ona faigata na taumafai le falegaosimea e gaosia.

“Sa sologa lelei le faagasologa o le fausiaina o se 'au,” o le tala lea a Kang. “Ina ua mavae ni nai masina, sa mafai e Western Electric ona gaosia ni chips lelei tele i ni aofaiga na sili atu nai lo le manaʻoga.”

O le uluaʻi lomiga o le Bellmac-32 na faʻalauiloa i le 1980, peitaʻi na leʻi ausia ai mea na faʻamoemoeina. O lona saoasaoa faʻamoemoeina o le faʻatinoga e naʻo le 2 MHz, ae le o le 4 MHz. Na iloa e le au inisinia o masini faʻataʻitaʻi faʻaonaponei a Takeda Riken sa latou faʻaaogaina i le taimi lea sa faʻaletonu, faʻatasi ai ma aʻafiaga o laina faʻasalalau i le va o le probe ma le ulu o le suʻega na mafua ai ona le saʻo fua. Sa latou galulue faʻatasi ma le 'au a Takeda Riken e atiaʻe se laulau faʻasaʻo e faʻasaʻo ai mea sese o fua.

O le tupulaga lona lua o le Bellmac chips sa i ai le saoasaoa o le uati e sili atu i le 6.2 MHz, o nisi taimi e oo atu i le 9 MHz. Sa manatu o se saoasaoa tele lea i lena taimi. O le 16-bit Intel 8088 processor na faʻalauiloa e IBM i lana uluai PC i le 1981 sa naʻo le 4.77 MHz le saoasaoa o le uati.

Aiseā na lē faia ai e le Bellmac-32'aua le avea ma mea masani

E ui i lona folafolaga, ae e leʻi lautele le faʻaaogaina o le tekinolosi a le Bellmac-32 i pisinisi. E tusa ai ma le tala a Condrey, na amata ona vaʻavaʻai AT&T i le kamupani gaosi meafaigaluega o le NCR i le faaiuga o le 1980 ma mulimuli ane liliu atu i le faʻatauina o masini, o lona uiga na filifili le kamupani e lagolago laina eseese o oloa chip. I le taimi lea, ua amata ona tuputupu aʻe le faatosinaga a le Bellmac-32.

“A o le’i iai le Bellmac-32, sa pulea e le NMOS le maketi,” o le tala lea a Condry. “Ae na suia e le CMOS le tulaga ona ua fa’amaonia o se auala sili atu ona lelei e fa’atino ai i totonu o le fale gaosi oloa.”

I le aluga o taimi, o lenei malamalamaga na toe suia ai le alamanuia o semiconductor. O le CMOS o le a avea ma faavae mo microprocessors faʻaonaponei, ma faʻamalosia ai le suiga faʻatekinolosi i masini e pei o komepiuta komepiuta ma telefonipoto.

O le faʻataʻitaʻiga lototoa a Bell Labs—e faʻaaogaina ai se faiga gaosiga e leʻi faʻataʻitaʻiina ma aofia ai se tupulaga atoa o le fausaga o chip—o se laʻasaga taua i le talafaasolopito o tekinolosi.

E pei ona saunoa ai Polofesa Kang: “Sa matou i ai i le pito i luma o mea sa mafai ona faia. Sa le na o le mulimuli i se ala sa iai, ae sa matou fa’ata’ita’iina se ala fou.” O Polofesa Huang, o lē na mulimuli ane avea ma sui faatonu o le Singapore Institute of Microelectronics ma o se IEEE Fellow foi, na ia faaopoopo mai: “E le gata i lea, e aofia ai le fausaga ma le mamanu o le chip, ae faapea foi le faamaoniga tele o le chip – e faaaoga ai le CAD ae e aunoa ma meafaigaluega faafuainumera o aso nei po o laupapa falaoa (o se auala masani e siaki ai le mamanu o le matagaluega o se faiga faaeletonika e faaaoga ai chips a o lei fesootai tumau vaega o le matagaluega).”

E toe tepa i tua Condry, Kang ma Huang i lena taimi ma le fiafia ma faʻaalia le faʻamemelo mo le tomai ma le tuuto o le toʻatele o tagata faigaluega a le AT&T o ē na mafai ai ona faʻatinoina le aiga o sipika Bellmac-32.


Taimi na lafoina ai: 19 Me 2025